သိမ့်သိမ့်ဝင်း ( B.Pharm )ရေးသားသည်။

အယ်လ်နီညို ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။

အယ်လ်နီညို (El Niño) ဆိုသည်မှာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အပူပိုင်းဒေသရှိ ရေပြင်အပူချိန် ပုံမှန်ထက် သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုကို ကမောက်ကမ ဖြစ်စေသည့် သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

၎င်းသည် စပိန်ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး "သူငယ်တော်" သို့မဟုတ် "ယေရှုခရစ်တော်၏ သားတော်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ခရစ္စမတ်ကာလ (ဒီဇင်ဘာလ) အနီးတွင် စတင်လေ့ရှိသဖြင့် တံငါသည်များက ရှေးယခင်ကတည်းက ထိုသို့ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အယ်လ်နီညို ဖြစ်ပွားပုံနှင့် ၎င်း၏ သက်ရောက်မှုများကို အောက်ပါအတိုင်း အလွယ်ကူဆုံး ခွဲခြား နားလည်နိုင်ပါသည်။

၁။ အယ်လ်နီညို ဖြစ်ပွားပုံ ယန္တရား

ပုံမှန်အခြေအနေ: ပုံမှန်နှစ်များတွင် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ တိုက်ခတ်သော လေပြင်းများ (Trade Winds) ကြောင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ ပူနွေးသော ရေမျက်နှာပြင်များသည် အာရှတိုက်ဘက်သို့ ရောက်ရှိပြီး မိုးရွာသွန်းမှုကို ဖြစ်စေသည်။

အယ်လ်နီညို အခြေအနေ: အယ်လ်နီညို ဖြစ်သောအခါ ထိုအရှေ့လေများသည် အားနည်းသွားသည် (သို့မဟုတ်) လမ်းကြောင်း ပြောင်းပြန် ဖြစ်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် အပူပိုင်း သမုဒ္ဒရာရေနွေးစီးကြောင်းများသည် အမေရိကတိုက်ဘက်သို့ ပြန်ကန်ထွက်သွားပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ လေထုလှည့်ပတ်မှုစနစ်ကို ပျက်ပြားစေသည်။

၂။ ကမ္ဘာ့အပေါ် သက်ရောက်မှုများ

အာရှနှင့် အန္တရာယ်: အာရှတိုက် (အထူးသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှ) နှင့် ဩစတြေးလျတိုက်တို့တွင် မိုးခေါင်ခြင်း၊ အပူလှိုင်းဖြတ်ခြင်း၊ တောမီးလောင်ခြင်းနှင့် ရေရှားပါးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

အမေရိကနှင့် အန္တရာယ်: အမေရိကတိုက် အနောက်ဘက်ကမ်းခြေ (ဥပမာ- ပီရူး၊ အီကွေဒေါ) ဒေသများတွင်မူ ပုံမှန်ထက် မိုးအလွန်အကျွံရွာပြီး ပြင်းထန်စွာ ရေကြီးမြေပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။

၃။ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်မှု

မြန်မာနိုင်ငံသည် အယ်လ်နီညို၏ ဒဏ်ကို တိုက်ရိုက်ခံရလေ့ရှိသော နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

အပူချိန် မြင့်မားခြင်း: နွေရာသီတွင် ပုံမှန်ထက် ပိုမိုပူပြင်းပြီး အပူချိန် စံချိန်တင် မြင့်တက်ခြင်း။

မိုးနောက်ကျခြင်း: မိုးဦးရာသီတွင် မိုးရွာသွန်းမှု နည်းပါးခြင်းနှင့် မိုးရွာသွန်းသည့်ရက် တိုတောင်းသွားခြင်း။

ရေရှားပါးခြင်း: မြေအောက်ရေနှင့် ကန်ရေများ ခန်းခြောက်ပြီး စိုက်ပျိုးရေနှင့် သောက်သုံးရေ ပြတ်လပ်ခြင်း။

စင်စစ် အယ်လ်နီညိုသည် ရာသီဥတု ပူပြင်းခြောက်သွေ့မှုကို ဆောင်ယူလာသည့် သဘာဝ ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

အယ်လ်နီညို (El Niño) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရေရှားပါးမှုသည် သာမန် ရေပြတ်လပ်ရုံတင်မကဘဲ လူသားတို့၏ စားနပ်ရိက္ခာ၊ ကျန်းမာရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးစနစ်တစ်ခုလုံးကို ကွင်းဆက်လိုက် ပျက်စီးစေနိုင်သဖြင့် အထူးစိုးရိမ်ရန် လိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

၎င်းဖြစ်စဉ်ကြောင့် ကြုံတွေ့ရမည့် အဓိက ဆိုးကျိုးများနှင့် အန္တရာယ်များကို အောက်ပါအတိုင်း စနစ်တကျ ခွဲခြား နားလည်နိုင်ပါသည်။

၁။ စားနပ်ရိက္ခာ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု (Food Crises)

စိုက်ပျိုးရေး ပျက်စီးခြင်း: မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကအားထားရသည်။ ရေရှားပါးပါက စပါး၊ ပဲ၊ နှမ်း စသည့် အဓိကသီးနှံများ စိုက်ပျိုးရန် ရေမရတော့ဘဲ စိုက်ခင်းများ ပျက်စီးကာ ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာ ထုတ်လုပ်မှု ကမောက်ကမ ဖြစ်နိုင်သည်။

ကုန်ဈေးနှုန်း ကြီးမြင့်ခြင်း: ကောက်ပဲသီးနှံ ထွက်နှုန်း ကျဆင်းသွားသောအခါ ဆန်၊ ဆီ နှင့် အခြေခံ စားသောက်ကုန် ဈေးနှုန်းများ အဆမတန် မြင့်တက်လာပြီး ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရတတ်သည်။

၂။ ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးနှင့် ကူးစက်ရောဂါ အန္တရာယ်များ (Health Hazards)

ရေမသန့်ရှင်းမှုကြောင့် ဖြစ်သောရောဂါများ: သောက်သုံးရေ ရှားပါးလာသောအခါ လူထုသည် မသန့်ရှင်းသော ရေအရင်းအမြစ်များကို မဖြစ်မနေ သုံးစွဲကြရသည်။ ထို့ကြောင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ (Diarrhea)၊ ကာလဝမ်းရောဂါ (Cholera) နှင့် တိုက်ဖွိုက် (Typhoid) ကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော ကူးစက်ရောဂါများ ခေါင်းထောင်သောင်းကျန်းလာတတ်သည်။

အာဟာရချို့တဲ့ခြင်း: စားနပ်ရိက္ခာ နည်းပါးခြင်းနှင့် ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ကလေးငယ်များနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင် မိခင်များတွင် အာဟာရချို့တဲ့မှု ဝေဒနာများပါ တိုးပွားလာစေသည်။

၃။ စွမ်းအင် ပြတ်လပ်မှုနှင့် စီးပွားရေး ထိခိုက်မှု (Energy & Economy)

လျှပ်စစ်မီး ပြတ်တောက်ခြင်း: မြန်မာနိုင်ငံသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို ရေအားလျှပ်စစ် (Hydroelectric Power) ပေါ်တွင် အဓိက အားထားရသည်။ အယ်လ်နီညိုကြောင့် ဆည်ရေများ ခန်းခြောက်သွားပါက လျှပ်စစ်မီး အပြင်းအထန် ပြတ်တောက်မည် ဖြစ်သည်။

လုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်းခြင်း: လျှပ်စစ်မီးနှင့် ရေ အလုံအလောက် မရရှိပါက စက်ရုံအလုပ်ရုံများ၊ မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍတစ်ခုလုံး လည်ပတ်၍ မရတော့ဘဲ စီးပွားရေး အကျပ်အတည်း ဖြစ်လာစေနိုင်သည်။

၄။ ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးမှုနှင့် ဂေဟစနစ် ပျက်စီးခြင်း (Environmental Loss)

တောမီးလောင်ခြင်း: အပူချိန် အလွန်မြင့်မားပြီး ခြောက်သွေ့မှုကြောင့် တောမီးများ အလွယ်တကူ လောင်ကျွမ်းကာ သစ်တောများနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ သေကျေ ပျက်စီးရသည်။

မြေအောက်ရေ ခန်းခြောက်ခြင်း: ရေတွင်းများ အလွန်အကျွံ တူးဖော်သုံးစွဲရာမှ မြေအောက်ရေလွှာများ ခန်းခြောက်ပြီး ရေရှည်တွင် ပြန်လည် ဖြည့်တင်းရန် ခက်ခဲသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုများကိုပါ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

 အယ်လ်နီညိုကြောင့် ဖြစ်မည့် ရေရှားပါးမှုသည် "ရေမရှိရုံ" သက်သက် မဟုတ်ဘဲ "ငတ်မွတ်ခြင်း၊ ရောဂါဘယ ထူပြောခြင်းနှင့် အမှောင်ကျခြင်း" တို့ကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း သယ်ဆောင်လာနိုင်သဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာပါက အထူး စိုးရိမ်စရာ ကောင်းပါသည်။

ဆိုရပါလျှင် အယ်လ်နီညို (El Niño) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရေရှားပါးမှုသည် သာမန် ရေငတ်ရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ သိပ္ပံနည်းကျ စံချိန်တင် ကိန်းဂဏန်းအထောက်အထားများအရ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် အောက်ပါအတိုင်း အပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်နိုင်သဖြင့် စိုးရိမ်ရခြင်း ဖြစ်သည်။

ကုလသမဂ္ဂနှင့် နိုင်ငံတကာ မိုးလေဝသအဖွဲ့ကြီးများ (WHO, WMO, CDC, ESCAP) တို့၏ တရားဝင် စာရင်းဇယားများနှင့် သမိုင်းဝင် အချက်အလက်များအရ သက်ရောက်မှုများကို ကိန်းဂဏန်း အတိအကျဖြင့် ခွဲခြားပြသရပါလျှင်

၁။ ပြင်းထန်သော စံချိန်တင် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းမှု လျော့ကျခြင်း (Climate Statistics)

သမုဒ္ဒရာ အပူချိန် တက်ခြင်း: အယ်လ်နီညို အားကောင်းချိန်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ ရေမျက်နှာပြင် အပူချိန်သည် ပုံမှန်ထက် ၁.၅ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် မှ ၃ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ်အထိ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာပြီး ကမ္ဘာ့လေထုကို ကမောက်ကမ ဖြစ်စေသည်။

မိုးရွာသွန်းမှု လျော့ကျခြင်း: အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများတွင် ပုံမှန်ရွာရမည့် မိုးရေချိန်၏ ၂၀% မှ ၄၀% အထိ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားတတ်သဖြင့် ရေလှောင်ဆည်များနှင့် မြေအောက်ရေလွှာများကို အလျင်အမြန် ခန်းခြောက်စေသည်။

ဒေသတွင်း ထိခိုက်မှု: အာဆီယံ ပူးပေါင်းအစီရင်ခံစာများအရ ပြင်းထန်သော အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်အတွင်း အရှေ့တောင်အာရှ မြေပြင်ဧရိယာ၏ ၇၀% ကျော် သည် မိုးခေါင်ရေရှားမှုဒဏ်ကို တိုက်ရိုက်ခံရပြီး လူဦးရေ သန်း ၂၀၀ ကျော် အထိ ရေရှားပါးမှု ဘေးဒုက္ခနှင့် ရင်ဆိုင်ရသည်။

၂။ စားနပ်ရိက္ခာ ကမောက်ကမဖြစ်မှုနှင့် ငတ်မွတ်ခြင်း (Food Security Numbers)

စိုက်ပျိုးမှု ပျက်စီးခြင်း: ရေပြတ်လပ်မှုကြောင့် သီးနှံထွက်နှုန်း အပြင်းအထန် ကျဆင်းသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အိမ်နီးချင်း အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် အယ်လ်နီညိုကြောင့် ကော်ဖီထုတ်လုပ်မှု ၂၀% ကျဆင်း ခဲ့ပြီး ဆန်စပါးစိုက်ခင်းများ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

ရိက္ခာပြတ်လပ်မှု အန္တရာယ်: ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအဖွဲ့ (WFP) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ပြင်းထန်သော အယ်လ်နီညိုစက်ဝန်းများတွင် ရေရှားပါးမှုနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံ ပျက်စီးမှုများကြောင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ လူဦးရေ သန်း ၆၀ ကျော် သည် စားနပ်ရိက္ခာ မလုံလောက်မှုနှင့် တိုက်ရိုက် ကြုံတွေ့ရပြီး ၎င်းတို့အနက် သန်း ၂၀ ကျော် မှာ အငတ်ဘေးဆိုက်မည့် အဆင့်အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။

ကုန်ဈေးနှုန်း မြင့်တက်ခြင်း: ရေရှားပါး၍ ဆန်စပါးရှားပါးမှု ဖြစ်လာသောအခါ အခြေခံစားသောက်ကုန်ဖြစ်သော ဆန်ဈေးနှုန်းသည် ချက်ချင်းဆိုသလို ၂၅% အထိ ခုန်တက်သွားတတ်ပါသည်။ 

၃။ စွမ်းအင် ပြတ်လပ်မှုနှင့် စီးပွားရေး ဆုံးရှုံးမှု (Energy & Economic Loss)

စီးပွားရေး ဆုံးရှုံးမှု ကိန်းဂဏန်း: ကမ္ဘာ့အရင်းအမြစ်များအဖွဲ့ (WRI) ၏ တွက်ချက်မှုအရ အယ်လ်နီညိုကြောင့် ဖြစ်ပွားသော မိုးခေါင်ရေရှားမှုသည် ဒေသတွင်းစီးပွားရေး (GDP) ကို ၃% ကျော်အထိ တိုက်ရိုက် ထိခိုက်ကျဆင်းစေပြီး လယ်ယာကဏ္ဍတစ်ခုတည်းတွင်ပင်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၄၀၀ ကျော် ဆုံးရှုံးမှုနှင့် အလုပ်အကိုင်ပေါင်း သောင်းနှင့်ချီ ဆုံးရှုံးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ 

၄။ မသန့်ရှင်းသောရေကြောင့် ဖြစ်ပွားသည့် ကျန်းမာရေးကိန်းဂဏန်းများ (Health Risks)

ရေပြတ်လပ်မှု စံနှုန်း: ရေရှားပါးမှု ခံစားရချိန်တွင် မြို့ကြီးအချို့၌ လူတစ်ဦးလျှင် တစ်နေ့တာ သုံးစွဲနိုင်သော ရေပမာဏကို ၅၀ လီတာ (ရေပုံးငယ် ၃ ပုံးခန့်) အထိသာ ကန့်သတ်ခြင်း ခံရတတ်သည်။

ကူးစက်ရောဂါ မြင့်တက်ခြင်း: ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) အချက်အလက်များအရ ရေရှားပါး၍ မသန့်ရှင်းသောရေကို သုံးစွဲရခြင်းကြောင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ (Diarrhea)၊ ကာလဝမ်းရောဂါ (Cholera) နှင့် သွေးလွန်တုပ်ကွေး (Dengue) ကဲ့သို့ ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနှုန်းသည် ပုံမှန်နှစ်များထက် ၂ ဆ မှ ၃ ဆအထိ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာတတ်သည်။

သို့ဖြစ်ရာ အထက်တွင်ဖော်ပြထားသော ကိန်းဂဏန်းများသည် အယ်လ်နီညိုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သောရေရှားပါးမှု အကျိုးဆက်ကြောင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးစေရုံမက လူသန်းပေါင်းများစွာ၏ အသက်အိုးအိမ်ကို တိုက်ရိုက် ခြိမ်းခြောက်နေကြောင်း သက်သေပြနေရာ ကျွန်ုပ်တို့ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရန် အထူး အရေးကြီးပါသည်။

ဘယ်လို ပြင်ဆင်ကြမလဲ။

အယ်လ်နီညို (El Niño) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ကိန်းဂဏန်းအချက်အလက်ပြင်းထန်သော ရေရှားပါးမှုဘေးအန္တရာယ်ကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် အစိုးရ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လူထုတစ်ရပ်လုံး အောက်ပါအတိုင်း လုပ်ဆောင်ကြရမည်ဖြစ်သည်။

၁။ နိုင်ငံတော်နှင့် သက်ဆိုင်ရာဌာနများ (Macro Level)

ရေလှောင်တမံများ စီမံခန့်ခွဲခြင်း: ရေအားလျှပ်စစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆည်များရှိ ရေပမာဏကို စနစ်တကျ တွက်ချက်ပြီး ရေထုတ်လွှတ်မှုကို အနည်းဆုံးအဆင့်သို့ ကန့်သတ်ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။

အရေးပေါ် ရေဖြန့်ဝေရေးကွန်ရက် တည်ဆောက်ခြင်း: ရေအလွန်ရှားပါးမည့် ကျေးရွာများနှင့် မြို့ကွက်များအတွက် အဝီစိတွင်းကြီးများ ကြိုတင်တူးဖော်ခြင်းနှင့် ရေတင်ယာဉ် (Water Bowsers) များကို ဗဟိုချက်အလိုက် စုဖွဲ့ပြင်ဆင်ထားနိုင်သည်။

ရေရှည် မဟာဗျူဟာ ချမှတ်ခြင်း: မြို့ပြများတွင် မိုးရေစုဆောင်းသည့်စနစ် (Rainwater Harvesting) မဖြစ်မနေ ထည့်သွင်းရန် ဥပဒေထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ရေဆိုးသန့်စင်ပြန်သုံးသည့် စက်ရုံများ တိုးချဲ့နိုင်သည်။

၂။ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ လုပ်ဆောင်ရန် (Industry Level)

စိုက်ပျိုးရေစနစ် ပြောင်းလဲခြင်း: ရေဖြုန်းတီးမှု ၈၀% အထိ လျှော့ချနိုင်သော ရေစက်ချစနစ် (Drip Irrigation) ကို ချက်ချင်း အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သည်။

သီးနှံပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်း: ရေအလွန်လိုသော စပါးစိုက်ပျိုးမှုကို လျှော့ချပြီး ရေငတ်ခံသည့် ပဲ၊ နှမ်း၊ ပြောင်း သို့မဟုတ် မျိုးဗီဇမြှင့်ထားသော ရေငတ်ခံစပါးမျိုးများကို အစားထိုးစိုက်ပျိုးနိုင်သည်။

စက်ရုံများတွင် ရေပြန်သုံးခြင်း (Recycling): ကုန်ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုပြီးသား ရေများကို သန့်စင်ကာ လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း အနည်းဆုံး ၃ ကြိမ်ထက်မနည်း ပြန်လည်အသုံးပြုသည့်စနစ် (Closed-loop water system) ကို သုံးနိုင်သည်။

၃။ လူထုနှင့် တစ်ဦးချင်းစီ လုပ်ဆောင်ရန် (Individual & Community Level)

အရေးပေါ် ရေအသုံးစရိတ် ချွေတာခြင်း: အိမ်တွင်း ရေသုံးစွဲမှုကို ထက်ဝက်လျှော့ချရမည်။ ရေချိုးလျှင် ရေပန်းအစား ရေခွက်ဖြင့် ချွေတာချိုးရမည်။သွားတိုက်/ပန်းကန်ဆေးလျှင် ရေဘုံဘိုင်ခေါင်းကို ဖွင့်မထားပါနှင့်။

ရေပြန်သုံးသည့် အလေ့အထ (Greywater reuse): ဆန်ဆေးရေ၊ အသီးအရွက်ဆေးရေများကို သစ်ပင်လောင်းပါ။ အဝတ်လျှော်ပြီးထွက်လာသည့် ရေကို အိမ်သာလောင်းရန်နှင့် ကြမ်းတိုက်ရန် သီးသန့် ကန်ဖြင့် ခံယူစုဆောင်းပါ။

ရပ်ကွက်အလိုက် ရေဘဏ် တည်ဆောက်ခြင်း: ကျေးရွာ သို့မဟုတ် လမ်းအလိုက် အများသုံး အဝီစိတွင်း သို့မဟုတ် ရေကန်ကြီးများကို ကြိုတင်ပြုပြင်ပြီး ရေဝေငှမှု အလှည့်ကျစနစ်ကို ကော်မတီဖွဲ့၍ စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်နိုင်ပါသည်။

သောက်ရေသန့်စင်မှုကို အထူးဂရုစိုက်ခြင်း: ရေရှားချိန်တွင် ကူးစက်ရောဂါများပြန့်ပွားတတ်သဖြင့် ဆေးရုံတက်ရမည့် ဝမ်းရောဂါများ မဖြစ်ပွားစေရန် သောက်ရေကို (၁၅) မိနစ်ခန့် ပွက်ပွက်ဆူအောင် ကျိုချက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကလိုရင်းဆေးပြား စနစ်တကျခတ်ပြီးမှသာ သောက်သုံးသင့်ပါသည်။

ထို့အပြင် ကုလသမဂ္ဂ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့ (FAO) ၏ ရေနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့သတင်းအချက်အလက်စနစ်ဖြစ်သော AQUASTAT ၏ နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်ချက်များအရ ကမ္ဘာ့ရေရှားပါးမှုနှင့် စားနပ်ရိက္ခာအကျပ်အတည်းသည် စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ ကိန်းဂဏန်းများဖြင့် အရှိန်အဟုန်ပြင်းစွာ တိုးမြင့်လာနေပါသည်။ 

FAO AQUASTAT 2025/2026 Water Data Snapshot အစီရင်ခံစာနှင့် နိုင်ငံတကာ မူလဇာစ်မြစ်များမှ ထုတ်ပြန်ထားသော ခိုင်လုံသည့် တိကျသောကိန်းဂဏန်း အထောက်အထားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

၁။ FAO AQUASTAT ၏ ရေရှားပါးမှုဆိုင်ရာ အဓိကကိန်းဂဏန်းများ (Global Water Stress)

တစ်ဦးကျ ရေရရှိမှု ကျဆင်းခြင်း: ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် သဘာဝအတိုင်း ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲဖြစ်သော ရေချိုရရှိနိုင်မှု ပမာဏသည် လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ၇ ရာခိုင်နှုန်း  အထိ တိုက်ရိုက် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။

စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ၏ ရေသုံးစွဲမှု: ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် အသုံးပြုနေသော ရေချိုထုတ်ယူမှုအားလုံး၏ ၇၂ ရာခိုင်နှုန်း ကို စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍတစ်ခုတည်းကသာ အဓိက အသုံးပြုနေခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့သော နိုင်ငံများ (ဥပမာ - အာဖဂန်နစ္စတန်၊ လာအို၊ ဆိုမာလီယာ၊ ဆူဒန်) တွင် ၎င်းတို့နိုင်ငံထုတ်ယူသော ရေချို၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်ကို စိုက်ပျိုးရေးတွင် သုံးစွဲနေရသည်။

ကမ္ဘာ့ရေဖိအား (Water Stress): ကုလသမဂ္ဂ၏ စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ရည်မှန်းချက် (SDG Indicator 6.4.2) အရ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေဖိအားအဆင့်သည် ၁၈ ရာခိုင်နှုန်းသို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။

ဒေသအလိုက် အလွန်အမင်း ခြားနားမှု: မြောက်အာဖရိကဒေသသည် ရေဖိအားအဆင့် ၁၂၁ ရာခိုင်နှုန်း ဖြင့် အဆိုးရွားဆုံးဖြစ်ပြီး (သဘာဝအတိုင်း ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ ရေချိုထက် ပိုမိုထုတ်ယူသုံးစွဲနေရသည်)။ တောင်အာရှဒေသသည် ၇၆.၇ ရာခိုင်နှုန်း ဖြင့် အန္တရာယ်ရှိသော စိုးရိမ်ရသည့် အဆင့်တွင် ရှိနေသည်။

ထိခိုက်ခံရသည့် လူဦးရေ: ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈ နိုင်ငံသည် ပြင်းထန်သော ရေအကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီး လူဦးရေ ၇၃၃ သန်းကျော် (ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၀% နီးပါး) သည် ရေဖိအား အလွန်မြင့်မားသော သို့မဟုတ် ဆိုးရွားသော နိုင်ငံများတွင် ရှင်သန်နေထိုင်နေကြရသည်။ ကုလသမဂ္ဂ သိပ္ပံပညာရှင်များအဖွဲ့ (UN Scientists) ၏ အဆိုအရ တစ်နှစ်လျှင် အနည်းဆုံး တစ်လခန့် ပြင်းထန်သော ရေရှားပါးမှုဒဏ်ကို တိုက်ရိုက်ခံစားနေရသူ ပမာဏသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ၄ ဘီလီယံ (သန်း ၄၀၀၀) နီးပါးအထိ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ 

၂။ အယ်လ်နီညို (El Niño) ဒဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားသော စားနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်း (Food Insecurity Numbers)

အာဖရိကတိုက် အကျပ်အတည်း: အယ်လ်နီညိုကြောင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် အပူဆုံးနှင့် မိုးအခြောက်သွေ့ဆုံး ဖေဖော်ဝါရီလကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက် အာဖရိကတောင်ပိုင်းဒေသတစ်ခုတည်းတွင်ပင် လူဦးရေ ၆၈ သန်းနီးပါးသည် ပြင်းထန်သော စားနပ်ရိက္ခာ မလုံလောက်မှုဘေး (Severe Food Insecurity) နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ၎င်းဒေသများတွင် မိုးရွာသွန်းမှုသည် ပုံမှန်ထက် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်အထိသာ ရွာသွန်းခဲ့တော့သည်။

စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု ကျဆင်းခြင်း: FAO ၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ အရ အယ်လ်နီညိုအစွန်းရောက်မှုဒဏ်ခံရသော အပူပိုင်းဒေသအချို့ (ဥပမာ - မာဒါဂတ်စကာတောင်ပိုင်း) တွင် စိုက်ပျိုးထားသော သီးနှံများ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း  အောက်သာ ရိတ်သိမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး ကျန်ရှိသော စိုက်ခင်း ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်မှာ မိုးခေါင်ရေရှားမှုကြောင့် လုံးဝ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ 

FAO AQUASTAT ၏ ကိန်းဂဏန်းများက ကမ္ဘာ့ရေချိုအရင်းအမြစ် ရှားပါးလာမှုသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စားနပ်ရိက္ခာ ဖူလုံမှုကို တိုက်ရိုက် ခြိမ်းခြောက်နေကြောင်း ပြတ်သားစွာ သက်သေပြနေပါသည်။

မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွန်ကြားမှုဦးစီးဌာန၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၁ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် 'လာမည့် ဇွန်လမှစတင်၍ အားအနည်းငယ်ရှိသော အယ်လ်နီညိုအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး၂၀၂၆ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် အားကောင်းသောအယ်လ်နီညိုအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရပါသည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ထို့အတူ အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ရာသီဥတုစင်တာ (APCC) ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လမှ ဩဂုတ်လအထိ မိုးရွာသွန်းမှု ခန့်မှန်းချက် (Precipitation Outlook) အရ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတစ်ခုလုံးတွင် ပုံမှန်ထက် မိုးအလွန်နည်းပြီး မိုးခေါင်ရေရှားမှုအန္တရာယ် ပြင်းထန်စွာ ကျရောက်နိုင်ခြေ ရှိနေပါသည်။

APCC မြေပုံညွှန်းချက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စိုးရိမ်ရသည့် နယ်ပယ်များ

APCC ၏ ဖြစ်နိုင်ခြေမြေပုံတွင် ပြသနေသော ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်အထိ ပုံမှန်အောက် မိုးနည်းနိုင်ခြေ (Below Normal - အညိုရောင်ဇုန်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စပါးကျီနှင့် စိုက်ပျိုးရေး အဓိကဇုန်ကြီးများကို တိုက်ရိုက် ခြိမ်းခြောက်နေသည်။

ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး: မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မစပါးကျီဖြစ်ပြီး မိုးရွာသွန်းမှု ၅၀% ခန့်အထိ လျော့နည်းသွားပါက မိုးစပါး စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အပြင်းအထန် ထိခိုက်နိုင်ပြီး ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် ပင်လယ်ရေ ပြန်ကန်တက်မှုကြောင့် စိုက်ပျိုးမြေများ ဆားငန်ရေဝင်ခြင်း ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။

ရန်ကုန်နှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး: မြို့ပြ သောက်သုံးရေ အဓိကပေးဝေနေသည့် ဖူးကြီး၊ ဂျိုးဖြူ၊ ငမိုးရိပ် စသည့် ရေလှောင်ကန်ကြီးများတွင် ရေဝင်ရောက်မှု စံချိန်တင် လျော့နည်းသွားနိုင်သဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ပြလူထုအတွက် သောက်သုံးရေ ပြတ်လပ်မှုနှင့် လျှပ်စစ်မီး ပြတ်တောက်မှု အပြင်းအထန် ကြုံရနိုင်သည်။

တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး: ပုံမှန်အားဖြင့် မိုးအလွန်များသော ဒေသဖြစ်သော်လည်း ဤအညိုရောင်ဇုန်ကြောင့် မိုးခေါင်ပြီး ရေတွင်း/ရေကန်များ အလျင်အမြန် ခန်းခြောက်ကာ ရေရှားပါးမှုဘေးကို အဆိုးရွားဆုံး ခံစားရနိုင်သည်။

စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းခွင်အတွင်း ချက်ချင်းလုပ်ဆောင်ရမည့် အရေးပေါ်ဗျူဟာ

ဇွန်-ဩဂုတ်လသည် မိုးစပါး အဓိက ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးရမည့် ရာသီဖြစ်သဖြင့် လယ်သမားကြီးများအနေဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ချက်ချင်း ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်သင့်သည်။

ရေငတ်ခံ စပါးမျိုးများသို့ ပြောင်းလဲခြင်း: ရေအမြောက်အမြား လိုအပ်သော သာမန်စပါးမျိုးများအစား စိုက်ပျိုးရေးသုတေသနဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားသည့် ရေငတ်ခံစပါးမျိုး (ဒေသအခေါ် မိုးရေပြတ်လပ်မှုဒဏ်ခံ စပါးမျိုးများ) ကို အရေးပေါ် ရှာဖွေလဲလှယ် စိုက်ပျိုးသင့်သည်။

အလှည့်ကျ ရေပေးဝေရေးစနစ် ကျင့်သုံးခြင်း: ဆည်ရေသောက် ဧရိယာများတွင် ရေမြောင်းများမှ ရေကို တောက်လျှောက် လွှတ်မထားဘဲ အလှည့်ကျစနစ် (Alternate Wetting and Drying - AWD) ဖြင့် စပါးခင်းများကို ရေသွင်းခြင်းဖြင့် ရေသုံးစွဲမှုကို ၃၀% အထိ ချွေတာသင့်သည်။

အရန်သီးနှံ ပြင်ဆင်ခြင်း: မိုးဦး လုံးဝပြတ်လပ်သွားပါက စပါးအစား ရေအနည်းငယ်ဖြင့် စိုက်ပျိုးနိုင်သည့် ပဲမျိုးစုံ သို့မဟုတ် နှမ်းကို ကြိုတင် အစားထိုးစိုက်ပျိုးရန် ပျိုးစေ့များ စုဆောင်းထားသင့်ပါသည်။

မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်လူထုအတွက်  အကြံပြုချက်

APCC ၏ ဤထုတ်ပြန်ချက်သည် အယ်လ်နီညိုနောက်ဆက်တွဲအဖြစ် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ကမောက်ကမ ဖြစ်မှုကို ပြသနေသဖြင့် အိမ်ထောင်စုအလိုက် အောက်ပါအတိုင်း အထူး သတိပြု နေထိုင်သင့်ပါသည်။

မိုးရေ လက်ကျန် အစက်ချ စုဆောင်းခြင်း: ဇွန်-ဩဂုတ်အတွင်း ရံဖန်ရံခါ ရွာသွန်းနိုင်သည့် မိုးရေကို တစ်စက်မကျန် ကန်ကြီးများ၊ အိုးကြီးများဖြင့် စနစ်တကျ ခံယူစုဆောင်းပြီး အဖုံးလုံအောင် ပိတ်ထားသင့်သည်။

ကူးစက်ရောဂါ ကာကွယ်ရေး: မိုးနည်းပြီး ရေရှားချိန်တွင် ရှိပြီးသား ရေကန်ငယ်များအတွင်း ရေထုညစ်ညမ်းမှု မြင့်မားတတ်သဖြင့် ဝမ်းကိုက်ခြင်း၊ အသည်းရောင်အသားဝါအေ ရောဂါများ မဖြစ်ပွားစေရန် သောက်သုံးရေကို စနစ်တကျ စစ်ထုတ် ကျိုချက်သောက်သုံးကြရမည်ဖြစ်သည်။

အနှစ်ချုပ်

အနှစ်ချုပ်အားဖြင့်အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ရာသီဥတုစင်တာ (APCC) နှင့် ကုလသမဂ္ဂ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့ (FAO AQUASTAT) တို့၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်ချက်များအရ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း (ဧရာဝတီ၊ ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီ) အပါအဝင် အရှေ့တောင်အာရှတစ်လွှားတွင် ဇွန်လမှ ဩဂုတ်လအတွင်း မိုးရွာသွန်းမှု ပုံမှန်ထက် ၄၀ မှ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်အထိ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည့် "အညိုရောင်ဇုန် (Below Normal)" ပြသနေရာ ဤအယ်လ်နီညိုနောက်ဆက်တွဲ ပြင်းထန်သော မိုးခေါင်ရေရှားမှုသည် သာမန်ရေပြတ်လပ်ရုံတင်မကဘဲ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ (အထူးသဖြင့် မိုးစပါးစိုက်ပျိုးမှု) ကို ပျက်စီးစေကာ စားနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မှု၊ ရေအားလျှပ်စစ်လျော့ကျ၍ မီးပြတ်တောက်မှုနှင့် မသန့်ရှင်းသောရေကြောင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှော ကူးစက်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားခြင်း စသည့် ကွင်းဆက်ဆိုးကျိုးများကို သယ်ဆောင်လာနိုင်ပါသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ ရေငတ်ခံသီးနှံများ ပြောင်းလဲစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရေစက်ချစနစ်အသုံးပြုခြင်း၊ အိမ်ထောင်စုအလိုက် ရေချွေတာစုဆောင်းခြင်းနှင့် ရေကို ကျိုချက်သောက်သုံးခြင်း စသည့် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုဗျူဟာများကို အစိုးရနှင့် လူထုတစ်ရပ်လုံး ပူးပေါင်းလက်တွဲလုပ်ဆောင်ကြရန် အထူးအရေးကြီးကြောင်း ရေးသားတင်ပြလိုက်ရပါသည်။

အကိုးအကားစာရင်း (References)

APCC (Apec Climate Center) Climate Outlook (2026)Precipitation Outlook for June - August 2026: အရှေ့တောင်အာရှနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မိုးရွာသွန်းမှု လျော့နည်းနိုင်ခြေ သတ်မှတ်ချက် ကိန်းဂဏန်းနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေမြေပုံ ညွှန်းချက်များ။

FAO AQUASTAT (2025/2026) Water Data SnapshotFood and Agriculture Organization of the United Nations: ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေချိုထုတ်ယူသုံးစွဲမှုတွင် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ၏ ၇၂% မှီခိုနေရမှုနှင့် ဒေသတွင်း ရေဖိအား (Water Stress) ဆိုင်ရာ မူလကိန်းဂဏန်းများ။

WMO (World Meteorological Organization) State of the Global Climate (2025/2026)အယ်လ်နီညို (El Niño) စက်ဝန်းကြောင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာရေပြင် အပူချိန်မြင့်တက်မှုနှင့် အာရှတိုက်အတွင်း မိုးခေါင်ရေရှားမှု ဖြစ်ပွားပုံ သိပ္ပံနည်းကျ အစီရင်ခံစာ။

UN-Water Global Analysis and Assessment of Sanitation and Drinking-Water (GLAAS) Reportရေရှားပါးသည့် ကာလများတွင် မသန့်ရှင်းသောရေကြောင့် ဖြစ်ပွားတတ်သည့် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးနှင့် ကူးစက်ရောဂါဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂလမ်းညွှန်ချက်များ။