မူရင်းရေးသူ- စိကျယ့် စွေ့ပီ | ရက်စွဲ- ဩဂုတ် ၁၈၊ ၂၀၂၆ 

 ဝမ်းမင် မြန်မာဘာသာပြန်သည်။ 

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသားဖြူ၊ အသားဝါ နှင့် အသားမည်း ဟူ၍ အဓိက လူမျိုးကြီး (၃) မျိုး ရှိပါသည်။ ၎င်းတို့အနက် အသားဝါလူမျိုးများမှာ လူဦးရေများပြားပြီး တရုတ်နိုင်ငံသည် အသားဝါလူမျိုး အများဆုံးနေထိုင်ရာ နိုင်ငံဖြစ်ကာ လူဦးရေ (၁.၄) ဘီလီယံခန့် ရှိသည်။ အရှေ့အာရှတစ်ခုလုံးတွင် အသားဝါလူဦးရေ (၁.၆၅) ဘီလီယံခန့် ရှိပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် သန်း (၆၈၀) ခန့် ရှိသည်။ လက်ရှိတွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသားဝါလူမျိုး အများဆုံးနေထိုင်ရာ ဒေသနှစ်ခုဖြစ်သော်လည်း တကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကြည့်လျှင် ၎င်းတို့၏ မြေဧရိယာမှာ မကြီးမားလှပေ။ 

ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာ့မြေဧရိယာအများစုကို အသားဖြူလူမျိုးများက ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး ၎င်းတို့လွှမ်းမိုးထားသော မြေဧရိယာမှာ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၂) သန်းခန့် ရှိသည်။ ဒုတိယအနေဖြင့် အသားမည်းလူမျိုးများက စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၀.၆) သန်းခန့်ကို လွှမ်းမိုးထားပြီး အသားဝါလူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ရာ နိုင်ငံများ၏ မြေဧရိယာမှာ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၈.၅) သန်းခန့်သာ ရှိသည်။ အသားဝါလူဦးရေ များပြားပါလျက်နှင့် အဘယ်ကြောင့် မြေဧရိယာ ဤမျှနည်းပါးနေရသနည်း။ 

၁။ သမိုင်းတစ်လျှောက် အသားဝါလူမျိုးများ၏ နေထိုင်ရာဒေသ ကျယ်ဝန်းခဲ့ခြင်း  

အမှန်အားဖြင့် ၁၄၉၂ ခုနှစ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသားဝါလူမျိုးများသည် မြေဧရိယာ အများဆုံး ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံးအနေဖြင့် မြောက်အမေရိကနှင့် တောင်အမေရိကတိုက် တစ်ခုလုံးသည် မူလက အသားဝါလူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ရာ ဒေသများဖြစ်ခဲ့သည်။ အမေရိကတိုက်ရှိ အင်ဒီးယန်း (Native American) များသည် အသားဝါလူမျိုးများဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်မှာ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှသားများနှင့် ဆင်တူသည်။ 

မှတ်တမ်းများအရ အမေရိကန် အင်ဒီးယန်းများသည် ယူရေးရှား (Eurasia) တိုက်မှ ဆင်းသက်လာကြပြီး အရှေ့မြောက်အာရှသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကာ ထိုမှတစ်ဆင့် ဘဲရင်းရေလက်ကြား (Bering Strait) ကိုဖြတ်၍ အမေရိကတိုက်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ အမေရိကတိုက်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် အက်ဇ်တက် (Aztec) အင်ပါယာနှင့် အင်ကာ (Inca) အင်ပါယာ အစရှိသည့် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ 

ထို့ပြင် ကျယ်ဝန်းလှသော မြောက်အာရှ (ဆိုက်ဘေးရီးယား) သည်လည်း မူလက အသားဝါလူမျိုးများ လွှမ်းမိုးထားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ယာကု (Yakut) နှင့် ချူကချီ (Chukchi) စသည့် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများသည် အသားဝါလူမျိုးများဖြစ်ကြပြီး ရှည်လျားသော သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မြောက်အာရှ၌ အသားဖြူလူမျိုးများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ မြောက်အာရှသည် သမိုင်းကြောင်းအရ အရှေ့အာရှနှင့် ပိုမိုနီးကပ်စွာ ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ဥပမာ- ဆိုက်ဘေးရီးယားရှိ ကမ်ချတ်ကာ (Kamchatka) ကျွန်းဆွယ်တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လျိုကွေ့ (Liugui / 流鬼国) ဟုခေါ်သော နိုင်ငံတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ 

အေဒီ (၆၄၀) ခုနှစ်တွင် လျိုကွေ့ဘုရင်သည် ၎င်း၏သားတော်ကို ထန်မင်းဆက်ထံသို့ အခွန်ဆက်သရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး တန်ထိုက်ကျုံးဧကရာဇ်က သူ့အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာရာထူးတစ်ခု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် မြောက်အာရှဒေသသည် တရုတ်မင်းဆက်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်စွာ ဆက်ဆံခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။ မြောက်အာရှသာမက ဗဟိုအာရှသည်လည်း သမိုင်းကြောင်းအရ အသားဝါလူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့ပြီး တရုတ်မင်းဆက်များနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံခဲ့သည်။ 

ထို့ကြောင့် မြောက်အမေရိက၊ တောင်အမေရိက၊ ဆိုက်ဘေးရီးယား၊ ဗဟိုအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ အပါအဝင် အသားဝါလူမျိုးများသည် တစ်ချိန်က ကမ္ဘာ့မြေဧရိယာ၏ ထက်ဝက်ခန့်ကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင်မူ အသားဝါလူမျိုး အဓိကနေထိုင်ရာ နိုင်ငံများမှာ အရှေ့အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ကာဇက်စတန်ကဲ့သို့သော ဗဟိုအာရှနိုင်ငံ အနည်းငယ်တွင်သာ အဓိကကျန်ရှိတော့သည်။ 

၂။ အသားဖြူလူမျိုးများ၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှု  

သမိုင်းကြောင်းအရ အသားဝါလူမျိုးများ၏ နေထိုင်ရာနယ်မြေများမှာ အလွန်ကျယ်ဝန်းခဲ့သော်လည်း ဒေသများစွာမှာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နောက်ကျခဲ့သည်။ ဥပမာ - အမေရိကန် အင်ဒီးယန်းများသည် ယူရေးရှားတိုက်နှင့် ကာလရှည်ကြာ ကင်းကွာနေခဲ့သဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နှေးကွေးခဲ့သည်။ (၁၄၉၂) ခုနှစ်တွင် ကိုလံဘတ်စ်က တိုက်သစ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိချိန်၌ အမေရိကတိုက်၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မျိုးနွယ်စုခေတ်တွင်သာ ရှိနေသေးပြီး အက်ဇ်တက်နှင့် အင်ကာ အင်ပါယာများမှာလည်း စည်းလုံးမှုအားနည်းသော မျိုးနွယ်စုမဟာမိတ်များသာဖြစ်ကာ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုစွမ်းအား အလွန်နိမ့်ကျခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဥရောပ အသားဖြူများ၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုကို မည်သို့မျှ ခုခံနိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ 

ဥရောပ အသားဖြူများသည် အမေရိကတိုက်ကို ကိုလိုနီပြုပြီးနောက် စစ်ပွဲများမှတစ်ဆင့် အင်ဒီးယန်းများ၏ မြေများကို သိမ်းပိုက်ကာ ၎င်းတို့ကို ကျွန်ပြုခိုင်းစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရောဂါဘယများ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကြောင့် အင်ဒီးယန်းလူဦးရေမှာ ဆိုးရွားစွာ ထိုးကျသွားခဲ့သည်။ မြောက်အမေရိကတွင် ဗြိတိန်တို့က ကနေဒါကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန်တို့က အနောက်ဘက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့် အင်ဒီးယန်းများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသဖြင့် ယခုအခါ အမေရိကန်ရှိ အင်ဒီးယန်းများမှာ ကျဉ်းမြောင်းသော သီးသန့်နယ်မြေ (Reservations) အနည်းငယ်တွင်သာ နေထိုင်ခွင့်ရတော့သည်။ တောင်အမေရိကရှိ ပီရူးနှင့် ဘိုလီးဗီးယား နိုင်ငံများတွင်သာ အင်ဒီးယန်းလူဦးရေ အတန်အသင့် ကျန်ရှိတော့သော်လည်း အများစုမှာ အင်ဒို-ဥရောပ ကပြားများ ဖြစ်သွားကြပြီဖြစ်သည်။ 

မြောက်အာရှတွင်မူ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှု၏ အဓိကအင်အားစုမှာ ဇာဘုရင်ခေတ် ရုရှား (Tsarist Russia) ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုတွင် ရုရှားတို့သည် ယူရယ်တောင်တန်း (Ural Mountains) ကိုဖြတ်ကျော်ကာ အရှေ့ဘက်သို့ စတင်ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဆိုက်ဘေးရီးယားဒေသသည် ရာသီဥတုအေးခဲပြီး လူဦးရေကျဲပါးကာ ဌာနေတိုင်းရင်းသားများမှာလည်း ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံ မတည်ထောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အလွန်နှေးကွေးခဲ့သည်။ ရုရှားတို့သည် ဘူရတ် (Buryat)၊ ယာကု (Yakut) နှင့် ချူကချီ (Chukchi) စသည့် ဆိုက်ဘေးရီးယား ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကို အလွယ်တကူ အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ကျယ်ဝန်းလှသော ဆိုက်ဘေးရီးယားကို ၎င်းတို့၏ ပိုင်နက်အဖြစ် သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ 

ထို့ပြင် အရှေ့အာရှဒေသသည် ထွန်းပေါက်သော ယဉ်ကျေးမှုများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက် အလွန်အင်အားကြီးမားခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအခြေခံ ယဉ်ကျေးမှုများ ဖြစ်ကြသည်။ လယ်ယာယဉ်ကျေးမှု၏ ဝိသေသမှာ စိုက်ပျိုးရန် သင့်လျော်သော မြေကိုသာ တန်ဖိုးထားပြီး စိုက်ပျိုးရေးမလုပ်နိုင်သော၊ အထွက်နှုန်းနည်းသော မြေများကို လျစ်လျူရှုလေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ 

ဥရောပ အသားဖြူများမှာမူ ပင်လယ်ရေကြောင်းသွားလာမှု ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ပင်လယ်ရေကြောင်းယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ နယ်မြေသစ်၊ သယံဇာတနှင့် ဈေးကွက်များကို ရှာဖွေရန်ဖြစ်သဖြင့် နယ်မြေချဲ့ထွင်လိုစိတ် ပိုမိုပြင်းပြသည်။ အရှေ့အာရှ၏ စိုက်ပျိုးရေးယဉ်ကျေးမှုတွင် တရုတ်နိုင်ငံသား ကျန်းဟော့ (Zheng He) ၏ ရေကြောင်းခရီးစဉ်များကဲ့သို့သော ခရီးစဉ်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာ နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာအာဏာကို ပြသရန်နှင့် နိုင်ငံခြားကို အကူအညီပေးရန်သာ ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းဟော့ ၏ ခရီးစဉ်များသည် ကုန်ကျစရိတ် ကြီးမားလွန်းသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ရပ်ဆိုင်းခံခဲ့ရသည်။ 

ဤအခြေအနေများအောက်တွင် အရှေ့အာရှ ယဉ်ကျေးမှုသည်လည်း တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ၁၉ ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ နိုင်ငံခြားအင်အားကြီးများ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်လာကြသည်။ ရုရှားတို့က တရုတ်နိုင်ငံ၏ အပြင်ဘက် မန်ချူးရီးယားနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ကျယ်ဝန်းသော မြေများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ အသားဝါလူမျိုးများ၏ မြေဧရိယာ ပို၍လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ဗဟိုအာရှဒေသတွင်မူ တရုတ်မင်းဆက်များ၏ ဩဇာအာဏာသည် မူလက အလွန်အားကောင်းခဲ့သော်လည်း ထန်မင်းဆက်ကာလ တာလတ်စ် (Talas) စစ်ပွဲအပြီးတွင် အာရပ်တို့ ဗဟိုအာရှသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ 

ဗဟိုအာရှရှိ အသားဝါလူမျိုးများသည် ပါရှားနှင့် ကော့ကေးရှန်း အင်ဒို-ဥရောပ လူမျိုးများနှင့် အဆက်မပြတ် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။ ယင်းကြောင့် ဗဟိုအာရှသည် ယခုအခါ သီးခြားဆက်စပ်နေသော အသားဝါလူမျိုးများ နေထိုင်ရာဒေသ မဟုတ်တော့ဘဲ အချို့သောနိုင်ငံများရှိ အဓိကလူမျိုးများမှာ သွေးနှောလူမျိုးများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကာဇက်စတန်တွင် အသားဝါလူမျိုးများမှာ အဓိကလူမျိုးအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ ရုရှားလူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသများကို ထိန်းချုပ်မှုများ ပိုမိုအားကောင်းလာစေရန် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အသားဝါလူမျိုးများသည် လူဦးရေများပြား သော်လည်း ၎င်းတို့ အဓိကနေထိုင်ရာ နိုင်ငံများ၏ မြေဧရိယာမှာ အလွန်နည်းပါးနေရခြင်းမှာ အထက်ပါ အကြောင်းရင်းများကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။